Ταινίες Χλαμύδας

Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, πριν φύγει ο Αιγέας από την Τροιζήνα για την Αθήνα (όπου αργότερα έγινε βασιλιάς της), έκρυψε κάτω από ένα ογκώδη βράχο το σπαθί και τα σανδάλια του και είπε στη γυναίκα του την Αίθρα, πως αν του γεννήσει γιο, όταν θα έχει μεγαλώσει αρκετά και θα είναι άντρας, να τον οδηγήσει σ’ αυτό το βράχο. Αν ο γιος του κατάφερνε να τον ανασηκώσει, τότε θα έπρεπε να πάρει το σπαθί και τα σανδάλια του και να ξεκινήσει για την Αθήνα να τον βρει. Το σπαθί και τα σανδάλια θα ήσαν τα σημάδια αναγνώρισής του από τον πατέρα του.
Πράγματι, η Αίθρα, που είχε κοιμηθεί και με τον Ποσειδώνα εκείνη την περίοδο και ο Αιγέας μάλλον δεν το γνώριζε, γέννησε ένα γιο, τον οποίο και ονόμασε Θησέα, επειδή ο πατέρας του είχε «θέσει» τα σημάδια αναγνώρισής του κάτω από το βράχο. Όταν ο Θησέας έγινε σωστό παλικάρι, μυαλωμένο και εξαιρετικά δυνατό, η Αίθρα τον οδήγησε στο βράχο και του εξήγησε τι να κάνει. Ο Θησέας κατάφερε να ανασηκώσει το βράχο, οπότε και βρήκε τα «σημάδια» που του είχε αφήσει ο πατέρας του.
Με μοναδικό του εξοπλισμό το σπαθί και τα σανδάλια του πατέρα του, ξεκίνησε από την Τροιζήνα για την Αθήνα με τα πόδια, παρόλο που η μητέρα του τον πίεζε να πάει με καράβι, επειδή γνώριζε καλά τους κινδύνους που παραμόνευαν στη διαδρομή.
Πράγματι, στο δρόμο του για την Αθήνα ο νεαρός Θησέας συνάντησε μια σειρά κακοποιούς, τους οποίους κατάφερε να εξουδετερώσει φορώντας μόνο τα σανδάλια και χρησιμοποιώντας το σπαθί του. Πρώτα σκότωσε τον Περιφήτη με το γιγάντιο ρόπαλό του, ύστερα τον Σίνη τον Πιτυοκάμπτη, που ξέσκιζε τα θύματά του αφήνοντας να τεντωθούν δύο δέντρα, στα οποία τους έδενε. Ύστερα σκότωσε τη Φαιά, μια άγρια γουρούνα που έσπερνε γύρω της καταστροφή και κατόπιν στο ύψος της σημερινής Κακιάς Σκάλας, γκρέμισε τον Σκίρωνα, με τον ίδιο τρόπο που και αυτός γκρέμιζε τους περαστικούς που έσκυβαν να του πλύνουν τα πόδια. Φτάνοντας στην Ελευσίνα, νίκησε τον Κερκύονα, που σκότωνε τους περαστικούς, αφού τους ανάγκαζε να παλέψουν μαζί του και να τους νικήσει και τέλος σκότωσε τον γνωστότερο σε όλους μας Προκρούστη, ο οποίος έδενε τους περαστικούς σε ένα κρεβάτι και αν ήσαν κοντύτεροι τους ξεχείλωνε για να ταιριάσουν με το κρεβάτι, ενώ αν ήσαν ψηλότεροι τους έκοβε τα πόδια για τον ίδιο λόγο.
Τέλος, και μετά από αυτούς τους άθλους, ο Θησέας έφτασε στην Αθήνα και για να αντιμετωπίσει τα πειράγματα κάποιων κτιστών που τον είδαν με μακριά μαλλιά και του φώναξαν «τι γυρεύει μια κοπέλα μόνη της στο δρόμο», έλυσε τα βόδια που έσερναν το αμάξι τους και τα πέταξε πιο ψηλά και από την ψηλότερη στέγη.
Μετά από τόσους άθλους, οι Αθηναίοι υποδέχθηκαν τον Θησέα σαν ήρωα, ο δε πατέρας του τον αναγνώρισε από «το σπαθί και τα σανδάλια» που φορούσε. Σημάδι, που αιώνες αργότερα και ειδικά από τη δεκαετία του 1960, θα αποτελούσε παγκοσμίως μεταξύ των ανθρώπων του σινεμά και τη φράση αναγνώρισης κινηματογραφικών ταινιών. Ταινιών με ήρωες σαν τον Θησέα, ή αυτών που η υπόθεσή τους αναφέρεται στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία και ιστορία. Ταινιών τύπου «σπαθί και σανδάλια», όπως αποκλήθηκαν αρχικά.
Χαρακτηριστικό τους; Ο τυπικός μύθος του υπερήρωα, που αναλαμβάνει να εκπληρώσει κάποια αποστολή ή εμπλέκεται άθελά του σε κάποια περιπέτεια. Συνήθως, αυτός ο ήρωας βρίσκεται ανάμεσα σε δύο γυναίκες: την «καλή» που τον αγαπά και τη «μοιραία» γι’ αυτόν, η οποία μπορεί να έχει ιδιόρυθμο χαρακτήρα ή να θέλει να τον κατακτήσει για τους δικούς της λόγους. Ο ήρωας αυτός συνήθως έχει να αντιμετωπίσει τους ανθρώπους της μοιραίας γυναίκας, ή του άντρα που την αγαπά και δεν θέλει να τη χάσει εξαιτίας του πρωταγωνιστή. Επίσης, σε κάποια στιγμή της υπόθεσης και εφόσον το σενάριο στηρίζεται στη μυθολογία, μπορεί ο ήρωάς μας να πρέπει να αντιμετωπίσει και κάποια τέρατα, που δημιουργούνται με εντυπωσιακά οπτικά εφέ.
Αν η ταινία βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα και υπαρκτά πρόσωπα, είναι βέβαιο ότι ο ήρωάς μας θα εμπλακεί σε κάποιο μεγάλο πόλεμο, ώστε να δικαιολογηθούν και θεαματικές μάχες, ενώ αν η σχέση του με τις δύο γυναίκες θα εκτυλίσσονται μέσα σε ανάκτορα, θα τον εμπλέξουν σε ίντριγκες ανατροπής του καθεστώτος, ή αντίθετα της υποστήριξής του. Αυτό θα τον σπρώξει να βρεθεί αντιμέτωπος με αξιωματούχους και φρουρούς, με τους οποίους θα αναγκασθεί να μονομαχήσει μέχρι τελικής πτώσεως, συνήθως προς το τέλος της ταινίας. Τέλος, σε πολλές από αυτές, υπάρχει πάντα κάποιο χορευτικό διάλειμμα μέσα σε ανάκτορα ή καπηλειά, ώστε να παραδοθεί στο βλέμμα του θεατή και κάποιο ημίγυμνο γυναικείο σώμα, με υπαινιγμούς πολλές φορές ότι έχει προηγηθεί, ή θα επακολουθήσει και κάποιο όργιο.
Ο υπερήρωας που προαναφέρθηκε δεν είναι ανάγκη να είναι ημίθεος. Αναφέρεται αυτό, επειδή το είδος ξεκίνησε με τον Ηρακλή και συνεχίστηκε με τον Μασίστα και άλλους από το χώρο της μυθολογίας και της ιστορίας. Μπορεί να είναι και κάποιο υπαρκτό πρόσωπο, που αποκτά μυθικές διαστάσεις με τις ηρωικές του πράξεις. Το σενάριο και σ’ αυτή την περίπτωση ακολουθεί την ίδια πεπατημένη: Έρωτας, πολιτικο-στρατιωτικές ίντριγκες, μονομαχίες, εκστρατείες και πόλεμος, αντιμετώπιση θηρίων και τεράτων, γιορτές σε ανάκτορα ή αρένες, παγανιστικές τελετές, ημίγυμνα χορευτικά, όργια στο βαθμό που επιτρέπει η λογοκρισία της κάθε εποχής και αίσιο τέλος με τον πρωταγωνιστή να κερδίζει το καλό κορίτσι.

«Sword and sandal movies» λοιπόν, ή «ταινίες χλαμύδας» (peplum), όπως τις ονόμασαν αργότερα οι Γάλλοι και συνηθίσαμε και εμείς να τις αποκαλούμε στη χώρα μας.

Σ’ αυτές τις ταινίες είναι αφιερωμένο αυτό το blog, το οποίο πιστεύω να αρέσει σ’ αυτούς που τις αγάπησαν και να φανεί χρήσιμο στους μελετητές του κινηματογράφου.

Άγγελος Πολύδωρος
Δεκέμβριος 2008